Masraxa guud ee baraha bulshada Soomaalida wuxuu isku baddalay masrax weyn oo dadka qaarkood ay maalin gudaheed ku noqon karaan kuwo caan ah, maalinta xigtana u xuub-siiban karaan jiho gabi ahaanba ka duwan middii lagu bartay. Mid ka mind ah tusaalooyinka ugu hadal-haynta badan ee isbaddalkaas weyn waa Hoodo Maxamed Cabdi, oo inta badan dadka isticmaala internet-ka ay u yaqaannaan “Hoodo Xayinimo.” Si loo fahmo hab-dhaqankeeda maanta, waxaa muhiim ah inaan dib u jaleecno halkii ay sheekadeedu ka bilaabatay, sida ay ku soo gashay baraha bulshada, iyo sida ay hadda u adeegsato koboca weyn ee digital-ka ee dalka ka jira si ay dadka u jahawareeriso. Illaa hada hodan mabeenin pagkaan iyo kuwa social media sida muuqata waa karaali
1. Halka ay Sheekadu Ka Bilaabatay: Maansadii Reer Axmad iyo Wareysigii BBC-da Hoodo Xayinimo ma aha magac been abuur ah, waa qof dhab ah oo hilib iyo dhiig leh. Dadka Soomaaliyeed waxay markii ugu horreysay si dhab ah u barteen ka dib wareysi weyn oo lala yeeshay, kaas oo lagu daabacay lanta afka Soomaaliga ee BBC News Somali [bbc.com]. Wareysigaas, Hoodo waxaa lagu soo bandhigay gabadh dhalinyaro ah oo hal-abuure iyo abwaanad ah [bbc.com]. Waxay tirisay maanso (gabay) aad u taabatay qalbiyada dhalinyaro badan, taasoo ay kaga hadashay lix sano oo ay sugaysay nasiibkeeda ku aaddan Fiisaha Maraykanka ee (DV Lottery) [bbc.com]. Waxay sheegtay in muddadaas ay nolosheeda, yoolalkeedii, iyo guurkeedaba u baajisay rajadaas darteed [bbc.com]. Sheekadaas oo xambaarsanayd dareen dhab ah iyo nuglaan bini-aadamnimo waxay keentay in dadka Soomaaliyeed ay u turaan, jecayl, iyo kalsooni weyna u muujiyaan abwaanaddan dhalinyarada ah. Waxay ku heshay taageerayaal si dabiici ah u jecel.
2. Xuub-siibashadii Kadis Ahayd: Sidee Gabadhii Abwaanadda Ahayd U Noqotay “Online Troll”? Kalsoonidii iyo taageerayaashii tirada badnaa ee ay ku heshay magaca abwaannimo, si dhakhso ah ayay isu baddaleen. Bulshadii raadinaysay tixaha suugaanta iyo dhiirigalinta waxay barteeda ka dhex arkeen qof gabi ahaanba ka duwan kii ay barteen. Hoodo waxay u xuub-siibatay falanqeeye siyaasadeed oo aad u af-kulul, iyadoo qaadatay hab-dhaqan u eg midka loo yaqaan “Online Trolling” (Huriye-dagaal ka dhex dhasha internet-ka sidoo kale Jahawareerisa Akhristayaasha: Waxay bilowday inay soo qorto fariimo gaagaaban oo xambaarsan cay, maadays, iyo ku-digasho si ay u kaxayso dareenka taageerayaasha Weerarka Khadka Tooska Ah (Targeted Attacks): Silsiladda qoraaladeeda maanta waxay u qaybmaan labo kaliya: Inay si xad-dhaaf ah u amaanto masuuliyiinta dowladda ee xilligaas (iyadoo adeegsata erayada xamaasadda leh), iyo inay si kulul u weerarto, u maadsato, una bahdisho maamul goboleedyada ama siyaasiyiinta ka horjeeda saaxiibadeeda. Sidoo in ay amaanto kuwii ay aflaadeeyney say. Tani waxay jahawareer ku riday dadkii ku xirnaa, kuwaas oo isweydiinaya: “Gabadhii xishoodka iyo suugaanta lahayd ma tanaa, mise qof kale ayaa koontada ka qabsaday?”
Runta Ka Dambaysa “Sandareerada” Hab-dhaqanka Hoodo kama duwana isbaddalka weyn ee ku yimid baraha bulshada Soomaalida. Maadaama internet-ku uu ku faafay dalka oo dhan, dhalinyaro badanna ay markii ugu horreysay baraha bulshada soo galeen, waxaa ka dhashay nuglaan dhanka aqoonta warbaahinta ah (Digital Literacy). Siyaasiyiinta iyo jilayaasha awoodda leh waxay ogaadeen in baraha bulshada lagu hagi karo ra’yiga dadweynaha. Sidaas darteed, dadka caanka ah ee haysta taageerayaasha diyaarka ah waxaa loo baddalay “Aalado Siyaasadeed”. Sanduuqa faallooyinka ee barta Hoodo Xayinimo waxaa maanta hareeyay erayo ay dadku ku ridaan oo u badan in fariimaheedu aysan ahayn kuwo dhab ah, balse ay u guuxayso waxa loo yaqaan “Sandareero” (lacago yaryar ama masaariif siyaasadeed oo lagu difaaco qof, laguna weeraro qof kale). Waxay adeegsataa xamaasadda iyo qabyaaladda si ay barteedu mar kasta u ahaato mid shidan, una hesho suuq ka dhex jira xafiisyada siyaasadda.
Gunaanad:
! Jawaabtu waxay tahay: Qofku waa dhab, laakiin shaqsiyadda ay internetka ku matasho waa jilaa (Performance). Hoodo Maxamed Cabdi waa qof bini-aadam ah oo jira, laakiin “Hoodo Xayinimo” ood ku aragto Facebook ma aha qof xor ah oo dhiibanaya ra’yigiisa dhabta ah. Waa mashruuc iyo shaqsiyad loo qaabeeyay in lagu hoggaamiyo dagaalka nafsaaniga ah iyo borobagaandada baraha bulshada. Aduunka waxaa ku soo kordhay waxa la yiraahdo flood falshood ujeedku waa in shacabka caadiga ah waayeena qof ay aaminaan. Maxaaa yeelay beenta meelkasta taala.
In bulshadu fahamto hab-dhaqankan waxay muhiim u tahay in qofku barto in uusan dareenkiisa, caradiisa, iyo taageeradiisa u jilcin dadka internet-ka u fadhiya inay ku shaqaystaan dareenka dadweynaha. Baro inaad shaashadda ka dhex argto jilaaga iyo borobagaandada ka hor inta aadan rumaysan qoraal kasta.
