Madaxweyne Xasan Sheekh ma diidin wada-hadalka; wuxuu diiday in siyaasadda gudaha Soomaaliya lagu go’aamiyo shir amni oo dibadda ka dhacaya.
Mararka qaarkood hal weedh ayaa taabata dareenka qaran dhan. Shirkii AUSSOM ee ka dhacay Kampala, Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud wuxuu si kooban u sheegay arrin Soomaali badan muddo qalbiga ku haysay: “Siyaasadda gudaha Soomaaliya lama caalamiyeyn karo, lamana goboleyn karo.”
Shirka waxaa loogu talagalay in looga hadlo dagaalka Al‑Shabaab, maalgelinta AUSSOM iyo sidii mas’uuliyadda amniga loogu wareejin lahaa ciidamada Soomaaliyeed. Laakiin dooddu waxay jihada beddeshay markii war-murtiyeedka lagu soo daray arrimo la xiriira siyaasadda gudaha Soomaaliya.
Maalin ka hor kulanka madaxda, Wasiirka Gaashaandhigga Uganda, Kiryowa Kiwanuka, wuxuu ku baaqay wada-hadal iyo dib-u-heshiisiin dhexmarta Dowladda Federaalka iyo dowlad-goboleedyada. Wada-hadalku asal ahaan waa muhiim, laakiin Soomaalida waxaa walaac geliyey in arrin gudaha u gaar ah dalka lagu falanqeeyo shir ay hoggaaminayaan dowladaha ciidamada ka joogaan Soomaaliya. UPDF ayaa hadalka wasiirka si rasmi ah u daabacday.
Qoraalkii hore ee war-murtiyeedka wuxuu Madaxweyne Xasan Sheekh ka dalbanayey inuu qabto shir ay ka qaybgalaan siyaasiyiinta iyo madaxda dowlad-goboleedyada, iyadoo madaxda dalalka ciidamada ku leh AUSSOM ay goobjoogayaal ka noqonayaan. Markii uu hadalka qaatay, madaxweynuhu ma diidin wada-hadalka, mana aflagaadeyn martigeliyayaasha. Wuxuu si deggan u sheegay in shirku ku saabsan yahay Al‑Shabaab, amniga iyo maalgelinta AUSSOM—siyaasadda gudahana ay Soomaalidu iyadu xallisanayso.
Taasi waxay ahayd qarbixin diblomaasiyadeed oo aan qaylo lahayn. Hadalka waxaa si weyn loogu wadaagay baraha bulshada, waxaana soo dhaweeyey Soomaali badan oo gudaha iyo dibadda ku nool. Taageeradu kuma koobnayn dadka taageera dowladda; waxay taabatay qof kasta oo aaminsan in Soomaaliya talo maqli karto, laakiin aan loo talin karin.
Doodda madaxweynuhu waxay sidoo kale keentay natiijo muuqata. War-murtiyeedkii kama dambaysta ahaa waxaa laga saaray dalabkii gaarka ahaa ee ahaa inuu qabto shir siyaasadeed ay madaxda gobolka goobjoogayaal ka yihiin. Waxaa keliya lagu reebay baaq guud oo taageeraya midnimada, dimuqraadiyadda iyo dhismaha hay’adaha. Faahfaahinta isbeddelkaas waxaa daabacay Dawan Africa.
Uganda waxay Soomaaliya ku taageeraysay dhinaca amniga tan iyo 2007, askarteeduna naf iyo dhaawac ayay ku bixiyeen dagaalka Al‑Shabaab. Soomaalidu arrintaas ma illaawi karto. Laakiin mahadnaqu macnihiisu ma aha in waddan kale loo wareejiyo go’aanka siyaasadda gudaha. Saaxiibku gurigaaga wuu kaa ilaalin karaa; cidda gudaha ku shiraysa adiga ayaa go’aaminaya.
Hadalka wasiirka Uganda wuxuu shaki geliyey Soomaali badan oo ciidamada Uganda u arkayey ciidan walaalo ah. Haddii dowlad ciidan ku leh Soomaaliya ay isu muujiso garsoore siyaasadeed, waxaa dhaawacmi kara kalsoonida u dhexeysa shacabka, ciidamada Soomaaliyeed iyo AUSSOM. Sidaas darteed, Kampala waxaa laga sugayaa caddeyn rasmi ah—iyo raalli-gelin ku saabsan qaabkii arrinta loo soo bandhigay—si loo xaqiijiyo inay ixtiraamayso madaxbannaanida siyaasadeed ee Soomaaliya.
Soomaaliya horay ayay u soo martay bixitaankii ciidamo shisheeye. Maraykanku wuxuu ciidamadiisa la baxay 1994, howlgalka UNOSOM II-na wuxuu dhammaaday Maarso 1995. Soomaaliya khariidadda kama bixin. Inkastoo dowladdii burburtay, Soomaalidu waxay dhiseen ganacsiyo, xawaalado iyo adeegyo isgaarsiin oo qaaradda caan ka noqday. Bangiga Adduunku wuxuu Soomaaliya ku tilmaamay mid ka mid ah suuqyada lacagaha moobilka ugu firfircoon dunida.
Waddaniyaddu ma aha nacayb loo qabo shisheeyaha. Waa in saaxiibbada la qadariyo, isla markaana la ilaaliyo xariiqda cas ee qaranka. Soomaaliya iskaashi way doonaysaa, talona way dhegaysanaysaa—laakiin go’aanka siyaasaddeeda waxaa iska leh shacabka Soomaaliyeed.
Kampala waxaa ka soo baxay farriin ka weyn war-murtiyeedkii shirka: Soomaaliya saaxiibbo way leedahay, laakiin sayid ma leh.
