• About WordPress
    • WordPress.org
    • Documentation
    • Learn WordPress
    • Support
    • Feedback
  • Log in
  • AMP
    • View AMP version
  • Edit Home Page
Close Menu
Qaran24 News
  • Home
  • Warka
  • News English
  • Opinion
  • Business
  • Contact Us
  • About us
  • Authors
  • Privacy Policy
Categories
  • Authors
  • Awdal State
  • Business
  • Galmudug
  • Hirshabelle
  • legal opinion
  • News English
  • Opinion
  • Puntland
  • Somalia
  • Somaliland
  • SSC Khaatumo
  • Warka
X (Twitter)
X (Twitter)
Qaran24 News
  • Home
  • Warka
  • News English
  • Opinion
  • Business
  • Contact Us
  • About us
  • Authors
  • Privacy Policy
Monday, July 27
Qaran24 News
  • Home
  • Warka
  • News English
  • Opinion
  • Authors
  • About us
  • Contact Us
qaran24.com » News English » The Role of Parliament in Ministerial Oversight.
News English

The Role of Parliament in Ministerial Oversight.

Abdullahi M Hassan (Abdullahi Yabarow)By Abdullahi M Hassan (Abdullahi Yabarow)28 September 2024No Comments6 Mins Read
Facebook Twitter Pinterest LinkedIn Tumblr WhatsApp VKontakte Email
5 Essential Leadership Reforms for Somalia's Stability
5 Essential Leadership Reforms for Somalia's Stability
Share
Facebook Twitter LinkedIn Pinterest Email
The Role of Parliament in Ministerial Oversight. Legal Arguments Based on the Somali Constitution

In the governance of Somalia, the balance of power between the legislative and executive branches is critical for stability and effectiveness. The Federal Republic of Somalia’s Provisional Constitution provides a legal framework that defines each branch’s specific roles and limitations. This balance is essential for the government to function properly and avoid conflict between branches. A key area where this balance is often tested is in the oversight of ministers. While Parliament is granted oversight responsibilities, it must remain mindful not to infringe upon the executive’s administrative functions. These functions, such as the daily management of ministries, are constitutionally assigned to the Prime Minister. Any breach of this balance can lead to significant legal and political challenges, undermining the country’s governance system.

Oversight vs. Administration of Ministers

Somali FM Reaffirms Commitment to National Sovereignty in Key Briefing
Somali FM Reaffirms Commitment to National Sovereignty in Key Briefing

The Provisional Constitution of Somalia grants Parliament powers of oversight through Article 69. This article allows Parliament to monitor the executive branch, ensuring that ministers and other executive officials perform their duties according to the law and the national interest. In this context, Oversight is a crucial function of Parliament to hold the executive accountable and prevent abuse of power or neglect of duty. It is important to note that oversight is distinct from administration. Oversight involves monitoring and ensuring compliance but does not involve direct control or management of ministers. This clear distinction is a testament to the precision and clarity of the Somali Constitution.

Somalia Ethical Failures in Politic
Somalia Ethical Failures in Politic

On the other hand, administration refers to managing the daily operations of the ministries and government agencies. Article 100 of the Provisional Constitution assigns the responsibility for administration to the Prime Minister. This means that the Prime Minister, not Parliament, is tasked with coordinating, managing, and overseeing the performance of ministers and ministries. The Prime Minister’s role is not just a formality but a significant responsibility that includes ensuring that ministers adhere to their duties and, if necessary, disciplining or dismissing them by the law. This underscores the weight of the Prime Minister’s role in the Somali governance system.

If Parliament were to interfere in this administrative role, it would disturb the delicate balance of power between the legislative and executive branches. Such interference would not only exceed the constitutional limits of Parliament’s authority but could also destabilise the functioning of the executive branch.

The Constitutional Framework for Ministerial Accountability

Ministerial accountability is a key principle enshrined in the Somali Provisional Constitution. Article 90 establishes the legal framework for appointing and dismissing ministers. Under this provision, the President holds the power to appoint and dismiss ministers, but only on the advice of the Prime Minister. This ensures that changes in ministerial positions are not arbitrary but are part of a considered and collaborative process involving both the head of state and the head of government.

Including the President and the Prime Minister in the process reflects the balance of power envisioned by the Constitution. Parliament’s role is limited to oversight rather than involvement in appointing or dismissing ministers. Parliament can raise these issues with the Prime Minister if there are concerns about a minister’s performance. The Prime Minister is then responsible for taking any necessary action, including advising the President to dismiss the minister if required. This mechanism is important because it prevents politicising ministerial appointments and dismissals. If Parliament were allowed to initiate the removal of ministers directly, it would lead to a breakdown in the separation of powers. Ministers could be dismissed for political reasons or as part of power struggles between Parliament and the executive rather than for legitimate reasons related to their performance.

The Case of Hon. Fiqi, Minister of Foreign Affairs

The case of Hon. Ahmed Macalim Fiqi, the Minister of Foreign Affairs, highlights the tension between parliamentary oversight and executive administration. If legitimate, concerns about his performance should be addressed through constitutional channels. The Provisional Constitution clearly states that the Prime Minister oversees and manages ministers’ performance, not Parliament. Therefore, any concerns regarding Hon. Fiqi’s conduct or performance should be brought to the attention of the Prime Minister.

Federal Government of Somalia’s Weekly Briefing
Federal Government of Somalia’s Weekly Briefing

Moreover, the context of this situation is significant. Ethiopia’s recent actions, seen as infringing upon Somalia’s sovereignty and territorial integrity, provide a backdrop to the motion against Hon. Fiqi. As Minister of Foreign Affairs, Hon. Fiqi has taken a strong stand in defending Somalia’s sovereignty against foreign aggression. His role has been pivotal in ensuring that Somalia’s territorial integrity is protected internationally.

The fake motion circulating on x by members of Parliament calling for Hon. Fiqi’s dismissal could, therefore, be seen as an attempt to weaken Somalia’s resistance to external interference. There is speculation that some MPs who signed the motion may have ties to external influences, particularly Ethiopia. If these speculations are true, the motion could be interpreted as aligning with Ethiopia’s interests, which would be detrimental to Somalia’s national sovereignty. In this context, it becomes important for Parliament to carefully consider whether their actions align with national interests or if they are inadvertently supporting foreign interference. The Somali people stand by the Ministry of Foreign Affairs and support Hon. Fiqi’s efforts to defend the country. Any attempts to remove him under these circumstances may be perceived as undermining the fight to protect Somalia’s sovereignty.

Conclusion

The Somali Provisional Constitution provides a clear framework for maintaining accountability within the executive branch while preserving the separation of powers. The parliament’s role in overseeing ministers is vital to ensuring transparency and accountability in government. However, it is equally important that Parliament respects its constitutional limits and allows the Prime Minister to manage the administration of ministers.

The case of Hon. Fiqi illustrates the importance of adhering to constitutional procedures, particularly in the face of external threats to Somalia’s sovereignty. The Somali people support Hon. Fiqi’s efforts to defend the nation, and any attempts to remove him must be viewed critically, especially in light of potential foreign interference.

 

Share. Facebook Twitter Pinterest LinkedIn Tumblr WhatsApp Email
Previous ArticleEthiopia’s Concerns Over Somalia’s Military Empowerment: A Complex Landscape
Next Article qatarta Isticmaalka Itoobiya ee Software-ka  lagu jabsado Taleefannada
Abdullahi M Hassan (Abdullahi Yabarow)
  • X (Twitter)

Abdullahi M Hassan ( Abdullahi Yabarow), Legal Researcher, Co-founder and Director of the Federal Dialogue, the National Unity Programme, and the Legal Office at Mowlac Forum, a Somali-based research organisation. He holds a Master of Laws (LLM) and is a legal researcher, political scholar, and international legal advisor. His expertise includes public international law, human rights law, and federal dialogue processes, focusing on legal reform, governance, and state-building in post-conflict and transitional contexts. Abdullahi remains dedicated to advancing inclusive governance, legal development, and the rule of law through research, advocacy, and strategic legal counsel at national and international levels.

Related Posts

Falanqayn uu qoray Somali Insider Warqad furan oo uu Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed 27-kii Luulyo 2026 u diray dalalka ciidamada iyo booliska ku biiriya Hawlgalka Midowga Afrika ee Soomaaliya—AUSSOM. Waxay daaha ka rogtay weji cusub oo uu galay khilaafka siyaasadeed ee Soomaaliya. Goluhu warqadda kuma uusan koobin madaxda Uganda, Kenya, Itoobiya, Jabuuti, Burundi iyo Masar. Nuqullo ayuu sidoo kale u diray Midowga Afrika, IGAD, waddamada Afrika ku metela Golaha Ammaanka, Maraykanka, Ingiriiska, Midowga Yurub, Turkiga iyo hay’adaha Qaramada Midoobay. Dusha sare, farriintu waa mid macquul u muuqata: in heshiis siyaasadeed oo Soomaali leedahay uu saldhig u noqdo kala-guurka amniga. Hase yeeshee, marka si taxaddar leh loo akhriyo, warqaddu wada-hadal oo keliya ma dalbanayso. Waxay beesha caalamka ka codsanaysaa inay cadaadis saarto Dowladda Federaalka, taageertana dhismaha gole ku-meel-gaar ah oo kormeera isbeddelka dastuurka iyo doorashooyinka. Halkaas waxaa ka dhalanaya su’aasha ugu muhiimsan: Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed muxuu matalaa, yaase awood u siiyay inuu magaca shacabka Soomaaliyeed kula hadlo dowlado shisheeye? Siyaasiyiin miisaan leh, balse aan haysan mandat dadweyne Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed waxaa la aasaasay bishii Oktoobar 2025. Waxaa ku mideysan Madaxweynaha Puntland Saciid Cabdullaahi Deni, Axmed Maxamed Islaam—Axmed Madoobe, Madaxweynihii hore Shariif Sheekh Axmed, ra’iisul-wasaareyaal hore iyo siyaasiyiin kale oo mucaarad ah. Kulankii Golaha ee Kismaayo waxaa ka qaybgalay Xasan Cali Khayre, Maxamed Xuseen Rooble, Cabdi Faarax Shirdoon iyo Cabdiraxmaan Cabdishakuur Warsame. Kuwani ma aha siyaasiyiin aan la aqoon. Qaar ayaa dalka soo hoggaamiyay, halka kuwo kalena ay weli maamulaan dowlad-goboleedyo. Sidaas darteed, codkooda si fudud looma iska indho tiri karo. Laakiin saameyn siyaasadeed iyo matalaad dadweyne isku mid ma aha. Goluhu weli ma uusan soo bandhigin taageeradiisa iyadoo lagu cabbiray doorasho toos ah. Siyaasiyiintiisa Muqdisho jooga kuma laha magaalada awood fulineed ama ciidan. Maamulka Jubaland awooddiisa dhabta ahi waxay inta badan ku urursan tahay Kismaayo iyo deegaanno kooban. Puntland waxay maamushaa dhul ballaaran, balse iyaduna waxay wajahaysaa muranno siyaasadeed, caqabado amni iyo cadaadis dhaqaale. Sidaas awgeed, Golaha Mustaqbalka waa isbahaysi mucaarad oo muhiim ah, laakiin ma aha hay’ad qaran oo si toos ah loo doortay. Xubnihiisu waxay leeyihiin xaq ay ku mucaaradaan, ku abaabulmaan, kuna tartamaan doorashada. Laakiin mucaaradnimadu ma siinayso awood ay si joogto ah ugu hor istaagaan xuquuqda muwaadiniinta ee ah inay codkooda dhiibtaan. Maxay warqaddu dhab ahaan dalbanaysaa? Warqaddu waxay xambaarsan tahay saddex dalab oo waaweyn. Marka koowaad, Goluhu wuxuu doonayaa in waddamada taageera AUSSOM ay kaalmadooda amni ku xiraan heshiis siyaasadeed oo cusub. Marka labaad, wuxuu ku baaqayaa in la dhiso gole ku-meel-gaar ah oo loo dhan yahay, kaas oo kormeera isbeddelka dastuurka, doorashooyinka iyo kala-guurka hay’adaha qaranka. Marka saddexaad, wuxuu ku eedaynayaa Dowladda Federaalka inay siyaasadaysay Ciidanka Xoogga Dalka iyo hay’adaha kale ee dowladda. Wuxuu sidoo kale ku doodayaa in ciidamada Puntland iyo Jubaland, oo ay weheliyaan Ciidanka Xoogga Dalka ee furimaha ku dagaallamaya, aan la siin taageeradii ku filnayd ee ay ugu baahnaayeen dagaalka Al-Shabaab iyo Daacish. Eedeymahan waa kuwo culus. Haddii ay jiraan caddeymo lagu taageerayo, waa in si madax-bannaan loo baaro. Hase yeeshee, warqaddu lafteedu ma soo bandhigayso caddeyn ku filan oo xaqiijinaysa dhammaan sheegashooyinka la jeediyay. Waxaa kaloo walaac leh in muran siyaasadeed oo gudaha ahi lagu xiro mustaqbalka hawlgalka Afrika ee la dagaallamaya argagixisada. Taasi waxay dhalin kartaa in taageerada amniga loo adeegsado qalab lagu cadaadiyo dowladda si ay u aqbasho dalabaadka mucaaradka. Khilaafka siyaasadeed waa in lagu xalliyaa wada-hadal, dastuur iyo doorasho—ma aha in lagu ciyaaro badbaadada ciidamada dagaalka kula jira Al-Shabaab. Laba aragti oo ku loollamaya mustaqbalka dalka Khilaafka maanta ka jira Soomaaliya ma aha oo keliya dagaal u dhexeeya Villa Soomaaliya iyo koox siyaasiyiin ah. Waa loollan u dhexeeya laba aragti oo kala duwan. Dowladda Federaalka waxay doonaysaa in Soomaaliya laga gudbiyo nidaamkii doorashada dadban, kaas oo xildhibaannada lagu soo xuli jiray odayaal, ergooyin kooban iyo heshiisyo qabiil. Waxay ku doodaysaa in awooddaas loo wareejiyo shacabka iyadoo la hirgelinayo qof iyo cod. 25-kii Diseembar 2025, Muqdisho waxaa ka dhacday doorashadii deegaanka ee tooska ahayd ee ugu horreysay tan iyo 1969. In ka badan 900,000 oo qof ayaa la sheegay inay isdiiwaangeliyeen, inkastoo mucaaradku dhaliilay habka loo maamulay iyo maqnaanshaha heshiis siyaasadeed oo ballaaran. Doorashooyin toos ah ayaa sidoo kale laga hirgeliyay ama loo diyaariyay qaybo ka mid ah Koonfur Galbeed, halka Galmudug ay ka socdaan ololeyaal iyo dhaqdhaqaaqyo siyaasadeed. Waxaa cad in qof iyo cod uusan hadda ahayn hadal lagu qurxiyo fagaaraha. Wuxuu yeeshay diiwaangelin, ururro siyaasadeed, musharraxiin iyo olole ay dadku ka qaybgalayaan. Golaha Mustaqbalka wuxuu qabaa in isbeddelka dastuurka iyo nidaamka doorashadu u baahan yihiin heshiis siyaasadeed oo loo dhan yahay, halkii ay Dowladda Federaalka kaligeed dejin lahayd xeerarka tartanka. Walaacaas waa in la maqlo. Doorasho aan furanayn, aan lagu kalsoonayn ama aan lahayn tartan dhab ah waxay abuuri kartaa khilaaf cusub. Qof iyo cod magac ahaan loo qabto, balse natiijadiisa hore loo sii og yahay, ma aha dimuqraadiyad. Laakiin heshiis la’aanta siyaasiyiinta looma adeegsan karo marmarsiiyo lagu sii hayo nidaam shacabka ka saaraya go’aanka dalkooda. Doorashadii dadbanayd yaa ka faa’iidi jiray? Nidaamkii dadbanaa wuxuu awoodda ku ururiyay gacanta odayaal, ergooyin, madax dowlad-goboleedyo, siyaasiyiin iyo maalgeliyeyaal. Muwaadinka caadiga ahi cod ma lahayn. Wuxuu daawanayay iyadoo mustaqbalkiisa lagu kala iibsanayo hoteello, guryo gaar loo leeyahay iyo shirar albaabadu u xiran yihiin. Nidaamkaasi wuxuu abuuray suuq siyaasadeed ay lacagtu saameyn weyn ku lahayd cidda baarlamaanka gasha. Waxa kale oo uu u furay maalgelin aan daahfurnayn—mid gudaha iyo mid dibaddaba—inay go’aamiso cidda matalaysa shacabka. Qof iyo cod keliya ma xallinayo qabyaaladda, musuqmaasuqa iyo faragelinta shisheeye. Laakiin wuxuu ugu yaraan siyaasiga ku qasbayaa inuu shacabka hor tago, codkoodana weydiisto. Taasi waa tallaabo laga soo qaaday qolalka heshiisyada laguna dhaqaaqay dhinaca waddada, xaafadda iyo sanduuqa codbixinta. Horumarka waa la dhaliili karaa, laakiin lama dafiri karo Warqadda Golaha Mustaqbalka waxay sawiraysaa dal ku jira burbur siyaasadeed, balse si yar ayay u xusaysaa horumarka ka socda Soomaaliya. Bangiga Adduunku wuxuu sheegay in Soomaaliya ay horumar ka samaysay dhismaha hay’adaha, dib-u-habeynta dhaqaalaha iyo maaraynta maaliyadda dowladda. Isla markaas, wuxuu ka digay saboolnimada, amni-darrada, isbeddelka cimilada iyo hoos u dhaca gargaarka caalamiga ah. Dhaqaalaha Soomaaliya waxaa la saadaaliyay inuu koro 2.8% sannadka 2026 iyo 3.1% sannadka 2027. Muqdisho weli ma aha magaalo dhib kasta ka gudubtay. Hase yeeshee, ganacsiga, dhismaha, maalgashiga iyo nolosha bulshada ayaa muuqata inay ka firfircoon yihiin sidii hore. Magaalo sannado badan astaan u ahayd burburka ayaa maanta si tartiib ah dib ugu soo ceshanaysa shaqadeedii caasimadnimo. Horumarkaas macnihiisu ma aha in dowladda laga aamuso khaladaadkeeda. Laakiin mucaaradnimaduna ma aha inay qofka ku khasabto inuu dafiro wax kasta oo wanaagsan oo dalka ka socda. Dowladda waa in lagula xisaabtamaa hufnaanta doorashooyinka, xorriyadda siyaasadeed, dastuurka iyo ilaalinta mucaaradka. Sidoo kale Golaha Mustaqbalka waa in la weydiiyaa: muxuu yahay qorshihiisa beddelka ahi? Yaa shacabka uga wakiishay? Sideese gole ku-meel-gaar ahi uga duwanaanayaa heshiisyadii hore ee xilalka loogu qaybsan jiray isla siyaasiyiinta? Maxay beesha caalamku Golaha ula hadlayso? Dalalka shisheeye Golaha Mustaqbalka ulama xiriiraan sababtoo ah wuxuu caddeeyay inuu haysto taageerada aqlabiyadda shacabka. Waxay ula xiriiraan sababtoo ah Soomaaliya weli waa dowlad federaal ah oo nugul, Puntland iyo Jubalandna waxay leeyihiin muhiimad juqraafiyeed iyo mid amni. Deeq-bixiyeyaashu waxay ka baqayaan in khilaafka siyaasadeed uu wiiqo dagaalka Al-Shabaab ama uu abuuro qalalaase cusub. Waa walaac la fahmi karo. Laakiin raadinta xasillooni degdeg ahi marar badan waxay Soomaaliya dib ugu celisay halkii ay ka soo dhaqaaqday. Marka dowladda dhexe isku daydo isbeddel weyn, waxaa soo noqda baaqii ahaa: “Marka hore siyaasiyiinta hala heshiisiiyo.” Natiijadu waxay noqotaa in siyaasiga awooda inuu wax carqaladeeyo la siiyo miisaan ka weyn kan muwaadinka doonaya inuu si nabad ah u codeeyo. Beesha caalamku waa inay fududeyso wada-hadalka, laakiin ma aha inay noqoto garsooraha ugu dambeeya ee siyaasadda Soomaaliya. Mustaqbalka dalka waa inuu ku xirnaadaa dastuurkiisa, hay’adihiisa iyo codka dadkiisa—ma aha raalli ahaanshaha safaaradaha. Wada-hadal haa, awood diidmo joogto ah maya Isbarbardhigga mararka qaar lagu sameeyo Suudaan wuxuu leeyahay xad. Ciidamada RSF waa ciidan hubeysan oo dagaal ba’an kula jira dowladda Suudaan, halka Golaha Mustaqbalka uu yahay isbahaysi siyaasadeed oo sharci ah. Dowladda Soomaaliya mucaaradkeeda ulama dhaqmi karto sida jabhad hubeysan. Si kastaba ha ahaatee, hal mabda’ ayaa muhiim ah: wada-hadalku ma siin karo koox aan doorasho qaran ku imaan awood ka sarreysa hay’adaha dowladda. Wada-hadalku waa inuu hagaajiyaa nidaamka, furaa tartanka, yareeyaa khilaafka oo ilaaliyaa xuquuqda mucaaradka. Waa inuusan noqon hab mar kasta lagu burburiyo hay’adaha marka siyaasiyiin awood leh ay diidaan geeddi-socodka socda. Doorashada hala saxo—yaan laga noqon Dowladda Federaalka waxaa saaran masuuliyad culus. Waa inay xaqiijisaa in doorashooyinka soo socda ay yihiin kuwo ammaan ah, daahfuran, tartan dhab ah leh, si madax-bannaanna loo kormeero. Mucaaradku waa inuu helaa xorriyad uu ku abaabulo xisbiyo, ku soo bandhigo musharraxiin, ku ololeeyo, ula socdo codbixinta, uguna gudbiyo cabashooyinka hay’ado lagu kalsoonaan karo. Haddii dowladda ay maamusho musharraxiinta, guddiyada iyo natiijada, qof iyo cod wuxuu noqonayaa magac qurux badan oo aan wax macne ah lahayn. Golaha Mustaqbalkuna waa inuu ka gudbaa shirarka siyaasiyiinta iyo waraaqaha loo dirayo dibadda. Haddii xubnihiisu aaminsan yihiin inay shacabka taageero ka haystaan, waa inay dhistaan xisbiyo, soo bandhigaan qorshe cad, una tartamaan codka muwaadiniinta. Soomaaliya uma baahna in mucaaradka la aamusiiyo. Sidoo kale uma baahna in hay’adaha dowladda loo gacan geliyo koox kasta oo awood u leh inay carqalad abuurto. Waxay u baahan tahay dowlad lala xisaabtami karo, mucaarad mas’uul ah, sharci qof walba ka sarreeya iyo muwaadin leh cod la tixgeliyo. Heshiis siyaasadeed waa muhiim. Laakiin heshiis aan shacabka cod siinayn waa heshiis siyaasiyiin—ma aha heshiis qaran. Beesha caalamku waa inay Soomaaliya ku taageertaa inay horay u socoto, halkii ay mar kasta dib ugu celin lahayd nidaamkii ay isku dayaysay inay ka gudubto. Dowladda hadda jirta waa in lagu cadaadiyaa inay hagaajiso doorashada, ee ma aha inay ka tanaasusho. Waa in la taageeraa dadaalka lagu dhammaystirayo qof iyo cod, lagu xoojinayo dagaalka Al-Shabaab, laguna dhisayo hay’ado ka cimri dheer madaxda maanta joogta. Mustaqbalka Soomaaliya laguma go’aamin karo waraaq loo kala diro caasimadaha shisheeye. Waxaa lagu go’aaminayaa codka shacabka Soomaaliyeed.

The Somali Future Council- Whom Does It Represent, and What Is It Asking of the International Community?

27 July 2026

Muqdisho iyo Horumarka Amniga: Guulaha Jira iyo Musuqmaasuqa Qarsoon ee Baraha Kontoroollada

12 May 2026

What Defines Somali Identity: Clan, Islam, or the Modern State?

5 May 2026
Holding Ground or Losing It: A Data-Driven Look at Somalia's Security Leadership and the Fight Against Al-Shabaab

Holding Ground or Losing It: A Data-Driven Look at Somalia’s Security Leadership and the Fight Against Al-Shabaab

19 April 2026
Leave A Reply Cancel Reply

Don't Miss
Falanqayn uu qoray Somali Insider Warqad furan oo uu Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed 27-kii Luulyo 2026 u diray dalalka ciidamada iyo booliska ku biiriya Hawlgalka Midowga Afrika ee Soomaaliya—AUSSOM. Waxay daaha ka rogtay weji cusub oo uu galay khilaafka siyaasadeed ee Soomaaliya. Goluhu warqadda kuma uusan koobin madaxda Uganda, Kenya, Itoobiya, Jabuuti, Burundi iyo Masar. Nuqullo ayuu sidoo kale u diray Midowga Afrika, IGAD, waddamada Afrika ku metela Golaha Ammaanka, Maraykanka, Ingiriiska, Midowga Yurub, Turkiga iyo hay’adaha Qaramada Midoobay. Dusha sare, farriintu waa mid macquul u muuqata: in heshiis siyaasadeed oo Soomaali leedahay uu saldhig u noqdo kala-guurka amniga. Hase yeeshee, marka si taxaddar leh loo akhriyo, warqaddu wada-hadal oo keliya ma dalbanayso. Waxay beesha caalamka ka codsanaysaa inay cadaadis saarto Dowladda Federaalka, taageertana dhismaha gole ku-meel-gaar ah oo kormeera isbeddelka dastuurka iyo doorashooyinka. Halkaas waxaa ka dhalanaya su’aasha ugu muhiimsan: Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed muxuu matalaa, yaase awood u siiyay inuu magaca shacabka Soomaaliyeed kula hadlo dowlado shisheeye? Siyaasiyiin miisaan leh, balse aan haysan mandat dadweyne Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed waxaa la aasaasay bishii Oktoobar 2025. Waxaa ku mideysan Madaxweynaha Puntland Saciid Cabdullaahi Deni, Axmed Maxamed Islaam—Axmed Madoobe, Madaxweynihii hore Shariif Sheekh Axmed, ra’iisul-wasaareyaal hore iyo siyaasiyiin kale oo mucaarad ah. Kulankii Golaha ee Kismaayo waxaa ka qaybgalay Xasan Cali Khayre, Maxamed Xuseen Rooble, Cabdi Faarax Shirdoon iyo Cabdiraxmaan Cabdishakuur Warsame. Kuwani ma aha siyaasiyiin aan la aqoon. Qaar ayaa dalka soo hoggaamiyay, halka kuwo kalena ay weli maamulaan dowlad-goboleedyo. Sidaas darteed, codkooda si fudud looma iska indho tiri karo. Laakiin saameyn siyaasadeed iyo matalaad dadweyne isku mid ma aha. Goluhu weli ma uusan soo bandhigin taageeradiisa iyadoo lagu cabbiray doorasho toos ah. Siyaasiyiintiisa Muqdisho jooga kuma laha magaalada awood fulineed ama ciidan. Maamulka Jubaland awooddiisa dhabta ahi waxay inta badan ku urursan tahay Kismaayo iyo deegaanno kooban. Puntland waxay maamushaa dhul ballaaran, balse iyaduna waxay wajahaysaa muranno siyaasadeed, caqabado amni iyo cadaadis dhaqaale. Sidaas awgeed, Golaha Mustaqbalka waa isbahaysi mucaarad oo muhiim ah, laakiin ma aha hay’ad qaran oo si toos ah loo doortay. Xubnihiisu waxay leeyihiin xaq ay ku mucaaradaan, ku abaabulmaan, kuna tartamaan doorashada. Laakiin mucaaradnimadu ma siinayso awood ay si joogto ah ugu hor istaagaan xuquuqda muwaadiniinta ee ah inay codkooda dhiibtaan. Maxay warqaddu dhab ahaan dalbanaysaa? Warqaddu waxay xambaarsan tahay saddex dalab oo waaweyn. Marka koowaad, Goluhu wuxuu doonayaa in waddamada taageera AUSSOM ay kaalmadooda amni ku xiraan heshiis siyaasadeed oo cusub. Marka labaad, wuxuu ku baaqayaa in la dhiso gole ku-meel-gaar ah oo loo dhan yahay, kaas oo kormeera isbeddelka dastuurka, doorashooyinka iyo kala-guurka hay’adaha qaranka. Marka saddexaad, wuxuu ku eedaynayaa Dowladda Federaalka inay siyaasadaysay Ciidanka Xoogga Dalka iyo hay’adaha kale ee dowladda. Wuxuu sidoo kale ku doodayaa in ciidamada Puntland iyo Jubaland, oo ay weheliyaan Ciidanka Xoogga Dalka ee furimaha ku dagaallamaya, aan la siin taageeradii ku filnayd ee ay ugu baahnaayeen dagaalka Al-Shabaab iyo Daacish. Eedeymahan waa kuwo culus. Haddii ay jiraan caddeymo lagu taageerayo, waa in si madax-bannaan loo baaro. Hase yeeshee, warqaddu lafteedu ma soo bandhigayso caddeyn ku filan oo xaqiijinaysa dhammaan sheegashooyinka la jeediyay. Waxaa kaloo walaac leh in muran siyaasadeed oo gudaha ahi lagu xiro mustaqbalka hawlgalka Afrika ee la dagaallamaya argagixisada. Taasi waxay dhalin kartaa in taageerada amniga loo adeegsado qalab lagu cadaadiyo dowladda si ay u aqbasho dalabaadka mucaaradka. Khilaafka siyaasadeed waa in lagu xalliyaa wada-hadal, dastuur iyo doorasho—ma aha in lagu ciyaaro badbaadada ciidamada dagaalka kula jira Al-Shabaab. Laba aragti oo ku loollamaya mustaqbalka dalka Khilaafka maanta ka jira Soomaaliya ma aha oo keliya dagaal u dhexeeya Villa Soomaaliya iyo koox siyaasiyiin ah. Waa loollan u dhexeeya laba aragti oo kala duwan. Dowladda Federaalka waxay doonaysaa in Soomaaliya laga gudbiyo nidaamkii doorashada dadban, kaas oo xildhibaannada lagu soo xuli jiray odayaal, ergooyin kooban iyo heshiisyo qabiil. Waxay ku doodaysaa in awooddaas loo wareejiyo shacabka iyadoo la hirgelinayo qof iyo cod. 25-kii Diseembar 2025, Muqdisho waxaa ka dhacday doorashadii deegaanka ee tooska ahayd ee ugu horreysay tan iyo 1969. In ka badan 900,000 oo qof ayaa la sheegay inay isdiiwaangeliyeen, inkastoo mucaaradku dhaliilay habka loo maamulay iyo maqnaanshaha heshiis siyaasadeed oo ballaaran. Doorashooyin toos ah ayaa sidoo kale laga hirgeliyay ama loo diyaariyay qaybo ka mid ah Koonfur Galbeed, halka Galmudug ay ka socdaan ololeyaal iyo dhaqdhaqaaqyo siyaasadeed. Waxaa cad in qof iyo cod uusan hadda ahayn hadal lagu qurxiyo fagaaraha. Wuxuu yeeshay diiwaangelin, ururro siyaasadeed, musharraxiin iyo olole ay dadku ka qaybgalayaan. Golaha Mustaqbalka wuxuu qabaa in isbeddelka dastuurka iyo nidaamka doorashadu u baahan yihiin heshiis siyaasadeed oo loo dhan yahay, halkii ay Dowladda Federaalka kaligeed dejin lahayd xeerarka tartanka. Walaacaas waa in la maqlo. Doorasho aan furanayn, aan lagu kalsoonayn ama aan lahayn tartan dhab ah waxay abuuri kartaa khilaaf cusub. Qof iyo cod magac ahaan loo qabto, balse natiijadiisa hore loo sii og yahay, ma aha dimuqraadiyad. Laakiin heshiis la’aanta siyaasiyiinta looma adeegsan karo marmarsiiyo lagu sii hayo nidaam shacabka ka saaraya go’aanka dalkooda. Doorashadii dadbanayd yaa ka faa’iidi jiray? Nidaamkii dadbanaa wuxuu awoodda ku ururiyay gacanta odayaal, ergooyin, madax dowlad-goboleedyo, siyaasiyiin iyo maalgeliyeyaal. Muwaadinka caadiga ahi cod ma lahayn. Wuxuu daawanayay iyadoo mustaqbalkiisa lagu kala iibsanayo hoteello, guryo gaar loo leeyahay iyo shirar albaabadu u xiran yihiin. Nidaamkaasi wuxuu abuuray suuq siyaasadeed ay lacagtu saameyn weyn ku lahayd cidda baarlamaanka gasha. Waxa kale oo uu u furay maalgelin aan daahfurnayn—mid gudaha iyo mid dibaddaba—inay go’aamiso cidda matalaysa shacabka. Qof iyo cod keliya ma xallinayo qabyaaladda, musuqmaasuqa iyo faragelinta shisheeye. Laakiin wuxuu ugu yaraan siyaasiga ku qasbayaa inuu shacabka hor tago, codkoodana weydiisto. Taasi waa tallaabo laga soo qaaday qolalka heshiisyada laguna dhaqaaqay dhinaca waddada, xaafadda iyo sanduuqa codbixinta. Horumarka waa la dhaliili karaa, laakiin lama dafiri karo Warqadda Golaha Mustaqbalka waxay sawiraysaa dal ku jira burbur siyaasadeed, balse si yar ayay u xusaysaa horumarka ka socda Soomaaliya. Bangiga Adduunku wuxuu sheegay in Soomaaliya ay horumar ka samaysay dhismaha hay’adaha, dib-u-habeynta dhaqaalaha iyo maaraynta maaliyadda dowladda. Isla markaas, wuxuu ka digay saboolnimada, amni-darrada, isbeddelka cimilada iyo hoos u dhaca gargaarka caalamiga ah. Dhaqaalaha Soomaaliya waxaa la saadaaliyay inuu koro 2.8% sannadka 2026 iyo 3.1% sannadka 2027. Muqdisho weli ma aha magaalo dhib kasta ka gudubtay. Hase yeeshee, ganacsiga, dhismaha, maalgashiga iyo nolosha bulshada ayaa muuqata inay ka firfircoon yihiin sidii hore. Magaalo sannado badan astaan u ahayd burburka ayaa maanta si tartiib ah dib ugu soo ceshanaysa shaqadeedii caasimadnimo. Horumarkaas macnihiisu ma aha in dowladda laga aamuso khaladaadkeeda. Laakiin mucaaradnimaduna ma aha inay qofka ku khasabto inuu dafiro wax kasta oo wanaagsan oo dalka ka socda. Dowladda waa in lagula xisaabtamaa hufnaanta doorashooyinka, xorriyadda siyaasadeed, dastuurka iyo ilaalinta mucaaradka. Sidoo kale Golaha Mustaqbalka waa in la weydiiyaa: muxuu yahay qorshihiisa beddelka ahi? Yaa shacabka uga wakiishay? Sideese gole ku-meel-gaar ahi uga duwanaanayaa heshiisyadii hore ee xilalka loogu qaybsan jiray isla siyaasiyiinta? Maxay beesha caalamku Golaha ula hadlayso? Dalalka shisheeye Golaha Mustaqbalka ulama xiriiraan sababtoo ah wuxuu caddeeyay inuu haysto taageerada aqlabiyadda shacabka. Waxay ula xiriiraan sababtoo ah Soomaaliya weli waa dowlad federaal ah oo nugul, Puntland iyo Jubalandna waxay leeyihiin muhiimad juqraafiyeed iyo mid amni. Deeq-bixiyeyaashu waxay ka baqayaan in khilaafka siyaasadeed uu wiiqo dagaalka Al-Shabaab ama uu abuuro qalalaase cusub. Waa walaac la fahmi karo. Laakiin raadinta xasillooni degdeg ahi marar badan waxay Soomaaliya dib ugu celisay halkii ay ka soo dhaqaaqday. Marka dowladda dhexe isku daydo isbeddel weyn, waxaa soo noqda baaqii ahaa: “Marka hore siyaasiyiinta hala heshiisiiyo.” Natiijadu waxay noqotaa in siyaasiga awooda inuu wax carqaladeeyo la siiyo miisaan ka weyn kan muwaadinka doonaya inuu si nabad ah u codeeyo. Beesha caalamku waa inay fududeyso wada-hadalka, laakiin ma aha inay noqoto garsooraha ugu dambeeya ee siyaasadda Soomaaliya. Mustaqbalka dalka waa inuu ku xirnaadaa dastuurkiisa, hay’adihiisa iyo codka dadkiisa—ma aha raalli ahaanshaha safaaradaha. Wada-hadal haa, awood diidmo joogto ah maya Isbarbardhigga mararka qaar lagu sameeyo Suudaan wuxuu leeyahay xad. Ciidamada RSF waa ciidan hubeysan oo dagaal ba’an kula jira dowladda Suudaan, halka Golaha Mustaqbalka uu yahay isbahaysi siyaasadeed oo sharci ah. Dowladda Soomaaliya mucaaradkeeda ulama dhaqmi karto sida jabhad hubeysan. Si kastaba ha ahaatee, hal mabda’ ayaa muhiim ah: wada-hadalku ma siin karo koox aan doorasho qaran ku imaan awood ka sarreysa hay’adaha dowladda. Wada-hadalku waa inuu hagaajiyaa nidaamka, furaa tartanka, yareeyaa khilaafka oo ilaaliyaa xuquuqda mucaaradka. Waa inuusan noqon hab mar kasta lagu burburiyo hay’adaha marka siyaasiyiin awood leh ay diidaan geeddi-socodka socda. Doorashada hala saxo—yaan laga noqon Dowladda Federaalka waxaa saaran masuuliyad culus. Waa inay xaqiijisaa in doorashooyinka soo socda ay yihiin kuwo ammaan ah, daahfuran, tartan dhab ah leh, si madax-bannaanna loo kormeero. Mucaaradku waa inuu helaa xorriyad uu ku abaabulo xisbiyo, ku soo bandhigo musharraxiin, ku ololeeyo, ula socdo codbixinta, uguna gudbiyo cabashooyinka hay’ado lagu kalsoonaan karo. Haddii dowladda ay maamusho musharraxiinta, guddiyada iyo natiijada, qof iyo cod wuxuu noqonayaa magac qurux badan oo aan wax macne ah lahayn. Golaha Mustaqbalkuna waa inuu ka gudbaa shirarka siyaasiyiinta iyo waraaqaha loo dirayo dibadda. Haddii xubnihiisu aaminsan yihiin inay shacabka taageero ka haystaan, waa inay dhistaan xisbiyo, soo bandhigaan qorshe cad, una tartamaan codka muwaadiniinta. Soomaaliya uma baahna in mucaaradka la aamusiiyo. Sidoo kale uma baahna in hay’adaha dowladda loo gacan geliyo koox kasta oo awood u leh inay carqalad abuurto. Waxay u baahan tahay dowlad lala xisaabtami karo, mucaarad mas’uul ah, sharci qof walba ka sarreeya iyo muwaadin leh cod la tixgeliyo. Heshiis siyaasadeed waa muhiim. Laakiin heshiis aan shacabka cod siinayn waa heshiis siyaasiyiin—ma aha heshiis qaran. Beesha caalamku waa inay Soomaaliya ku taageertaa inay horay u socoto, halkii ay mar kasta dib ugu celin lahayd nidaamkii ay isku dayaysay inay ka gudubto. Dowladda hadda jirta waa in lagu cadaadiyaa inay hagaajiso doorashada, ee ma aha inay ka tanaasusho. Waa in la taageeraa dadaalka lagu dhammaystirayo qof iyo cod, lagu xoojinayo dagaalka Al-Shabaab, laguna dhisayo hay’ado ka cimri dheer madaxda maanta joogta. Mustaqbalka Soomaaliya laguma go’aamin karo waraaq loo kala diro caasimadaha shisheeye. Waxaa lagu go’aaminayaa codka shacabka Soomaaliyeed. Somalia
9 Mins Read

Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed-Yey Matalaan, Maxayse Beesha Caalamka K a Doonayaan?

By Osman Omar27 July 202609 Mins Read

Falanqayn uu qoray Somali Insider Warqad furan oo uu Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed 27-kii Luulyo 2026…

Falanqayn uu qoray Somali Insider Warqad furan oo uu Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed 27-kii Luulyo 2026 u diray dalalka ciidamada iyo booliska ku biiriya Hawlgalka Midowga Afrika ee Soomaaliya—AUSSOM. Waxay daaha ka rogtay weji cusub oo uu galay khilaafka siyaasadeed ee Soomaaliya. Goluhu warqadda kuma uusan koobin madaxda Uganda, Kenya, Itoobiya, Jabuuti, Burundi iyo Masar. Nuqullo ayuu sidoo kale u diray Midowga Afrika, IGAD, waddamada Afrika ku metela Golaha Ammaanka, Maraykanka, Ingiriiska, Midowga Yurub, Turkiga iyo hay’adaha Qaramada Midoobay. Dusha sare, farriintu waa mid macquul u muuqata: in heshiis siyaasadeed oo Soomaali leedahay uu saldhig u noqdo kala-guurka amniga. Hase yeeshee, marka si taxaddar leh loo akhriyo, warqaddu wada-hadal oo keliya ma dalbanayso. Waxay beesha caalamka ka codsanaysaa inay cadaadis saarto Dowladda Federaalka, taageertana dhismaha gole ku-meel-gaar ah oo kormeera isbeddelka dastuurka iyo doorashooyinka. Halkaas waxaa ka dhalanaya su’aasha ugu muhiimsan: Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed muxuu matalaa, yaase awood u siiyay inuu magaca shacabka Soomaaliyeed kula hadlo dowlado shisheeye? Siyaasiyiin miisaan leh, balse aan haysan mandat dadweyne Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed waxaa la aasaasay bishii Oktoobar 2025. Waxaa ku mideysan Madaxweynaha Puntland Saciid Cabdullaahi Deni, Axmed Maxamed Islaam—Axmed Madoobe, Madaxweynihii hore Shariif Sheekh Axmed, ra’iisul-wasaareyaal hore iyo siyaasiyiin kale oo mucaarad ah. Kulankii Golaha ee Kismaayo waxaa ka qaybgalay Xasan Cali Khayre, Maxamed Xuseen Rooble, Cabdi Faarax Shirdoon iyo Cabdiraxmaan Cabdishakuur Warsame. Kuwani ma aha siyaasiyiin aan la aqoon. Qaar ayaa dalka soo hoggaamiyay, halka kuwo kalena ay weli maamulaan dowlad-goboleedyo. Sidaas darteed, codkooda si fudud looma iska indho tiri karo. Laakiin saameyn siyaasadeed iyo matalaad dadweyne isku mid ma aha. Goluhu weli ma uusan soo bandhigin taageeradiisa iyadoo lagu cabbiray doorasho toos ah. Siyaasiyiintiisa Muqdisho jooga kuma laha magaalada awood fulineed ama ciidan. Maamulka Jubaland awooddiisa dhabta ahi waxay inta badan ku urursan tahay Kismaayo iyo deegaanno kooban. Puntland waxay maamushaa dhul ballaaran, balse iyaduna waxay wajahaysaa muranno siyaasadeed, caqabado amni iyo cadaadis dhaqaale. Sidaas awgeed, Golaha Mustaqbalka waa isbahaysi mucaarad oo muhiim ah, laakiin ma aha hay’ad qaran oo si toos ah loo doortay. Xubnihiisu waxay leeyihiin xaq ay ku mucaaradaan, ku abaabulmaan, kuna tartamaan doorashada. Laakiin mucaaradnimadu ma siinayso awood ay si joogto ah ugu hor istaagaan xuquuqda muwaadiniinta ee ah inay codkooda dhiibtaan. Maxay warqaddu dhab ahaan dalbanaysaa? Warqaddu waxay xambaarsan tahay saddex dalab oo waaweyn. Marka koowaad, Goluhu wuxuu doonayaa in waddamada taageera AUSSOM ay kaalmadooda amni ku xiraan heshiis siyaasadeed oo cusub. Marka labaad, wuxuu ku baaqayaa in la dhiso gole ku-meel-gaar ah oo loo dhan yahay, kaas oo kormeera isbeddelka dastuurka, doorashooyinka iyo kala-guurka hay’adaha qaranka. Marka saddexaad, wuxuu ku eedaynayaa Dowladda Federaalka inay siyaasadaysay Ciidanka Xoogga Dalka iyo hay’adaha kale ee dowladda. Wuxuu sidoo kale ku doodayaa in ciidamada Puntland iyo Jubaland, oo ay weheliyaan Ciidanka Xoogga Dalka ee furimaha ku dagaallamaya, aan la siin taageeradii ku filnayd ee ay ugu baahnaayeen dagaalka Al-Shabaab iyo Daacish. Eedeymahan waa kuwo culus. Haddii ay jiraan caddeymo lagu taageerayo, waa in si madax-bannaan loo baaro. Hase yeeshee, warqaddu lafteedu ma soo bandhigayso caddeyn ku filan oo xaqiijinaysa dhammaan sheegashooyinka la jeediyay. Waxaa kaloo walaac leh in muran siyaasadeed oo gudaha ahi lagu xiro mustaqbalka hawlgalka Afrika ee la dagaallamaya argagixisada. Taasi waxay dhalin kartaa in taageerada amniga loo adeegsado qalab lagu cadaadiyo dowladda si ay u aqbasho dalabaadka mucaaradka. Khilaafka siyaasadeed waa in lagu xalliyaa wada-hadal, dastuur iyo doorasho—ma aha in lagu ciyaaro badbaadada ciidamada dagaalka kula jira Al-Shabaab. Laba aragti oo ku loollamaya mustaqbalka dalka Khilaafka maanta ka jira Soomaaliya ma aha oo keliya dagaal u dhexeeya Villa Soomaaliya iyo koox siyaasiyiin ah. Waa loollan u dhexeeya laba aragti oo kala duwan. Dowladda Federaalka waxay doonaysaa in Soomaaliya laga gudbiyo nidaamkii doorashada dadban, kaas oo xildhibaannada lagu soo xuli jiray odayaal, ergooyin kooban iyo heshiisyo qabiil. Waxay ku doodaysaa in awooddaas loo wareejiyo shacabka iyadoo la hirgelinayo qof iyo cod. 25-kii Diseembar 2025, Muqdisho waxaa ka dhacday doorashadii deegaanka ee tooska ahayd ee ugu horreysay tan iyo 1969. In ka badan 900,000 oo qof ayaa la sheegay inay isdiiwaangeliyeen, inkastoo mucaaradku dhaliilay habka loo maamulay iyo maqnaanshaha heshiis siyaasadeed oo ballaaran. Doorashooyin toos ah ayaa sidoo kale laga hirgeliyay ama loo diyaariyay qaybo ka mid ah Koonfur Galbeed, halka Galmudug ay ka socdaan ololeyaal iyo dhaqdhaqaaqyo siyaasadeed. Waxaa cad in qof iyo cod uusan hadda ahayn hadal lagu qurxiyo fagaaraha. Wuxuu yeeshay diiwaangelin, ururro siyaasadeed, musharraxiin iyo olole ay dadku ka qaybgalayaan. Golaha Mustaqbalka wuxuu qabaa in isbeddelka dastuurka iyo nidaamka doorashadu u baahan yihiin heshiis siyaasadeed oo loo dhan yahay, halkii ay Dowladda Federaalka kaligeed dejin lahayd xeerarka tartanka. Walaacaas waa in la maqlo. Doorasho aan furanayn, aan lagu kalsoonayn ama aan lahayn tartan dhab ah waxay abuuri kartaa khilaaf cusub. Qof iyo cod magac ahaan loo qabto, balse natiijadiisa hore loo sii og yahay, ma aha dimuqraadiyad. Laakiin heshiis la’aanta siyaasiyiinta looma adeegsan karo marmarsiiyo lagu sii hayo nidaam shacabka ka saaraya go’aanka dalkooda. Doorashadii dadbanayd yaa ka faa’iidi jiray? Nidaamkii dadbanaa wuxuu awoodda ku ururiyay gacanta odayaal, ergooyin, madax dowlad-goboleedyo, siyaasiyiin iyo maalgeliyeyaal. Muwaadinka caadiga ahi cod ma lahayn. Wuxuu daawanayay iyadoo mustaqbalkiisa lagu kala iibsanayo hoteello, guryo gaar loo leeyahay iyo shirar albaabadu u xiran yihiin. Nidaamkaasi wuxuu abuuray suuq siyaasadeed ay lacagtu saameyn weyn ku lahayd cidda baarlamaanka gasha. Waxa kale oo uu u furay maalgelin aan daahfurnayn—mid gudaha iyo mid dibaddaba—inay go’aamiso cidda matalaysa shacabka. Qof iyo cod keliya ma xallinayo qabyaaladda, musuqmaasuqa iyo faragelinta shisheeye. Laakiin wuxuu ugu yaraan siyaasiga ku qasbayaa inuu shacabka hor tago, codkoodana weydiisto. Taasi waa tallaabo laga soo qaaday qolalka heshiisyada laguna dhaqaaqay dhinaca waddada, xaafadda iyo sanduuqa codbixinta. Horumarka waa la dhaliili karaa, laakiin lama dafiri karo Warqadda Golaha Mustaqbalka waxay sawiraysaa dal ku jira burbur siyaasadeed, balse si yar ayay u xusaysaa horumarka ka socda Soomaaliya. Bangiga Adduunku wuxuu sheegay in Soomaaliya ay horumar ka samaysay dhismaha hay’adaha, dib-u-habeynta dhaqaalaha iyo maaraynta maaliyadda dowladda. Isla markaas, wuxuu ka digay saboolnimada, amni-darrada, isbeddelka cimilada iyo hoos u dhaca gargaarka caalamiga ah. Dhaqaalaha Soomaaliya waxaa la saadaaliyay inuu koro 2.8% sannadka 2026 iyo 3.1% sannadka 2027. Muqdisho weli ma aha magaalo dhib kasta ka gudubtay. Hase yeeshee, ganacsiga, dhismaha, maalgashiga iyo nolosha bulshada ayaa muuqata inay ka firfircoon yihiin sidii hore. Magaalo sannado badan astaan u ahayd burburka ayaa maanta si tartiib ah dib ugu soo ceshanaysa shaqadeedii caasimadnimo. Horumarkaas macnihiisu ma aha in dowladda laga aamuso khaladaadkeeda. Laakiin mucaaradnimaduna ma aha inay qofka ku khasabto inuu dafiro wax kasta oo wanaagsan oo dalka ka socda. Dowladda waa in lagula xisaabtamaa hufnaanta doorashooyinka, xorriyadda siyaasadeed, dastuurka iyo ilaalinta mucaaradka. Sidoo kale Golaha Mustaqbalka waa in la weydiiyaa: muxuu yahay qorshihiisa beddelka ahi? Yaa shacabka uga wakiishay? Sideese gole ku-meel-gaar ahi uga duwanaanayaa heshiisyadii hore ee xilalka loogu qaybsan jiray isla siyaasiyiinta? Maxay beesha caalamku Golaha ula hadlayso? Dalalka shisheeye Golaha Mustaqbalka ulama xiriiraan sababtoo ah wuxuu caddeeyay inuu haysto taageerada aqlabiyadda shacabka. Waxay ula xiriiraan sababtoo ah Soomaaliya weli waa dowlad federaal ah oo nugul, Puntland iyo Jubalandna waxay leeyihiin muhiimad juqraafiyeed iyo mid amni. Deeq-bixiyeyaashu waxay ka baqayaan in khilaafka siyaasadeed uu wiiqo dagaalka Al-Shabaab ama uu abuuro qalalaase cusub. Waa walaac la fahmi karo. Laakiin raadinta xasillooni degdeg ahi marar badan waxay Soomaaliya dib ugu celisay halkii ay ka soo dhaqaaqday. Marka dowladda dhexe isku daydo isbeddel weyn, waxaa soo noqda baaqii ahaa: “Marka hore siyaasiyiinta hala heshiisiiyo.” Natiijadu waxay noqotaa in siyaasiga awooda inuu wax carqaladeeyo la siiyo miisaan ka weyn kan muwaadinka doonaya inuu si nabad ah u codeeyo. Beesha caalamku waa inay fududeyso wada-hadalka, laakiin ma aha inay noqoto garsooraha ugu dambeeya ee siyaasadda Soomaaliya. Mustaqbalka dalka waa inuu ku xirnaadaa dastuurkiisa, hay’adihiisa iyo codka dadkiisa—ma aha raalli ahaanshaha safaaradaha. Wada-hadal haa, awood diidmo joogto ah maya Isbarbardhigga mararka qaar lagu sameeyo Suudaan wuxuu leeyahay xad. Ciidamada RSF waa ciidan hubeysan oo dagaal ba’an kula jira dowladda Suudaan, halka Golaha Mustaqbalka uu yahay isbahaysi siyaasadeed oo sharci ah. Dowladda Soomaaliya mucaaradkeeda ulama dhaqmi karto sida jabhad hubeysan. Si kastaba ha ahaatee, hal mabda’ ayaa muhiim ah: wada-hadalku ma siin karo koox aan doorasho qaran ku imaan awood ka sarreysa hay’adaha dowladda. Wada-hadalku waa inuu hagaajiyaa nidaamka, furaa tartanka, yareeyaa khilaafka oo ilaaliyaa xuquuqda mucaaradka. Waa inuusan noqon hab mar kasta lagu burburiyo hay’adaha marka siyaasiyiin awood leh ay diidaan geeddi-socodka socda. Doorashada hala saxo—yaan laga noqon Dowladda Federaalka waxaa saaran masuuliyad culus. Waa inay xaqiijisaa in doorashooyinka soo socda ay yihiin kuwo ammaan ah, daahfuran, tartan dhab ah leh, si madax-bannaanna loo kormeero. Mucaaradku waa inuu helaa xorriyad uu ku abaabulo xisbiyo, ku soo bandhigo musharraxiin, ku ololeeyo, ula socdo codbixinta, uguna gudbiyo cabashooyinka hay’ado lagu kalsoonaan karo. Haddii dowladda ay maamusho musharraxiinta, guddiyada iyo natiijada, qof iyo cod wuxuu noqonayaa magac qurux badan oo aan wax macne ah lahayn. Golaha Mustaqbalkuna waa inuu ka gudbaa shirarka siyaasiyiinta iyo waraaqaha loo dirayo dibadda. Haddii xubnihiisu aaminsan yihiin inay shacabka taageero ka haystaan, waa inay dhistaan xisbiyo, soo bandhigaan qorshe cad, una tartamaan codka muwaadiniinta. Soomaaliya uma baahna in mucaaradka la aamusiiyo. Sidoo kale uma baahna in hay’adaha dowladda loo gacan geliyo koox kasta oo awood u leh inay carqalad abuurto. Waxay u baahan tahay dowlad lala xisaabtami karo, mucaarad mas’uul ah, sharci qof walba ka sarreeya iyo muwaadin leh cod la tixgeliyo. Heshiis siyaasadeed waa muhiim. Laakiin heshiis aan shacabka cod siinayn waa heshiis siyaasiyiin—ma aha heshiis qaran. Beesha caalamku waa inay Soomaaliya ku taageertaa inay horay u socoto, halkii ay mar kasta dib ugu celin lahayd nidaamkii ay isku dayaysay inay ka gudubto. Dowladda hadda jirta waa in lagu cadaadiyaa inay hagaajiso doorashada, ee ma aha inay ka tanaasusho. Waa in la taageeraa dadaalka lagu dhammaystirayo qof iyo cod, lagu xoojinayo dagaalka Al-Shabaab, laguna dhisayo hay’ado ka cimri dheer madaxda maanta joogta. Mustaqbalka Soomaaliya laguma go’aamin karo waraaq loo kala diro caasimadaha shisheeye. Waxaa lagu go’aaminayaa codka shacabka Soomaaliyeed.

The Somali Future Council- Whom Does It Represent, and What Is It Asking of the International Community?

27 July 2026
Somaliland oo Wajahaysa Xiisado Siyaasadeed, Dhaqaale iyo Amni

Somaliland oo Wajahaysa Xiisado Siyaasadeed, Dhaqaale iyo Amni

26 July 2026

Muqdisho iyo Horumarka Amniga: Guulaha Jira iyo Musuqmaasuqa Qarsoon ee Baraha Kontoroollada

12 May 2026

What Defines Somali Identity: Clan, Islam, or the Modern State?

5 May 2026
  • Facebook
  • Twitter
  • Pinterest
  • Instagram
  • YouTube
  • Vimeo
About Us
About Us

Qaran24 is is a reputable news website dedicated to providing accurate and timely information to its readers

Email Us: info@qaran24.com
Contact: +252-710000789

Facebook X (Twitter) Instagram YouTube TikTok
Titles
  • Authors
  • Awdal State
  • Business
  • Galmudug
  • Hirshabelle
  • legal opinion
  • News English
  • Opinion
  • Puntland
  • Somalia
  • Somaliland
  • SSC Khaatumo
  • Warka
Recent Post
  • Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed-Yey Matalaan, Maxayse Beesha Caalamka K a Doonayaan?
  • The Somali Future Council- Whom Does It Represent, and What Is It Asking of the International Community?
  • Somaliland oo Wajahaysa Xiisado Siyaasadeed, Dhaqaale iyo Amni
  • Muqdisho iyo Horumarka Amniga: Guulaha Jira iyo Musuqmaasuqa Qarsoon ee Baraha Kontoroollada
  • What Defines Somali Identity: Clan, Islam, or the Modern State?
X (Twitter)
  • Home
  • Warka
  • News English
  • Opinion
  • Business
  • Contact Us
  • About us
  • Authors
  • Privacy Policy
copyright @ 2024-2026. Qaran24. All rights reserved Designed by Abdikarin Dahir.

Type above and press Enter to search. Press Esc to cancel.